Yuria-Pharm Yevropa sifat standartlarini Markaziy Osiyoga qanday olib kiryapti: O‘zbekistondagi zavod transformatsiyasi tarixi
Mart oyining ilk kunlarida Reka-Med Farm farmatsevtika zavodi bosh direktori Islom Qosimov hukumat majlislar zalida stol atrofida o‘tirardi. Bunday muhitda odatda joriy vazifalar emas, balki sohaning keyingi rivojlanish yo‘nalishini belgilovchi davlat miqyosidagi strategiyalar muhokama qilinadi.
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev farmatsevtika bozori ishtirokchilari oldiga strategik vazifa qo‘ydi: 2030 yilga borib mahalliy dori vositalari ishlab chiqarish ulushini 70% ga yetkazish.
O‘zbekistondagi ushbu bozor hajmi taxminan 2,5 milliard AQSH dollariga yetgan bo‘lsa-da, mamlakatdagi 300 dan ortiq farmatsevtika korxonasidan atigi 58 tasi ishlab chiqarish bilan shug‘ullanadi.
Shu bilan birga, faqat milliy GMP sertifikatlari asosida ishlash endi yetarli emas: faoliyatni Yevropa standartlariga moslashtirish talab etiladi. 1 iyundan boshlab Euro GMP sertifikatini olish xarajatlarining 50% Savdoga ko‘maklashish jamg‘armasi hisobidan qoplanadi.
“Reka-Med Farm” QK MCHJ uchun bu vazifa yangilik emas. So‘nggi bir yil davomida Islom Qosimov boshchiligidagi jamoa ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va Yevropa sifat standartlarini joriy etish bilan shug‘ullanmoqda.
2023 yilda Ukraina farmatsevtika bozorining yetakchilaridan biri bo‘lgan, mahsulotlarini 40 dan ortiq mamlakatga eksport qiluvchi Yuria-Pharm O‘zbekistondagi “Reka-Med Farm” zavodini Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki krediti yordamida sotib oldi.
2025 yil yakunlariga ko‘ra Yuria-Pharm O‘zbekiston farmatsevtika bozorida ikkinchi o‘rinni egalladi. Proxima Research ma’lumotlariga ko‘ra, kompaniyaning darhol ikki brendi mamlakat yetakchisiga aylandi: infuzion terapiya uchun mo‘ljallangan Reosorbilact preparati deyarli 24% o‘sish ko‘rsatib, №1 bo‘ldi, Tivortin esa №2 o‘rinni egalladi.
“Prezident darajasidagi uchrashuv biz uchun muhim signal bo‘ldi: O‘zbekistonda Yuria-Pharm’ning mahalliy farmatsevtik ishlab chiqarishini rivojlantirish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va Yevropa GMP standartlari tomon harakat bugun nafaqat biznes vazifasi, balki davlat strategiyasining bir qismiga ham aylanmoqda”, — deydi Islom Qosimov.
Uning so‘zlariga ko‘ra, rivojlanish darajasi bo‘yicha Reka-Med Farm O‘zbekistonning yetakchi farmatsevtika ishlab chiqarish korxonalari qatoriga kiradi.
Biroq, Reka-Med Farm tarixini faqat bitta zavod keysi doirasida tasvirlab bo‘lmaydi. Korxona Yuria-Pharm ishlab chiqarish modeli tarkibida — texnologiyalar transferi, qat’iy sifat tizimi va kompaniyaning xalqaro obro‘sini shakllantirgan standartlarning bosqichma-bosqich integratsiyasi asosida rivojlanmoqda.
Sifat tizim sifatida
Farmatsevtika kompaniyasi uchun ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va modernizatsiya qilish — bu, avvalo, ishonch masalasidir. Bozor yangi ishlab chiqarish maydonchasida chiqarilgan mahsulot shifokorlar, dorixonalar va bemorlar allaqachon ishonch bildirayotgan preparatlar bilan bir xil talablarga javob berishiga amin bo‘lishi kerak.
Islom Qosimovning ta’kidlashicha, Reka-Med Farm’da sifat tizimi dastlabdan Yevropa farmatsevtik ishlab chiqarish standartlari bilan kelajakdagi integratsiyani hisobga olgan holda shakllantirilgan.
Modernizatsiyaning asosiy natijalaridan biri, ishlab chiqarish quvvatlarini oshirishdan tashqari, ishlab chiqarish jarayonlarini yangilash bo‘ldi.
Operatsiyalarning katta qismi avtomatlashtirildi, bu esa inson omili ta’sirini minimallashtirish va sifat barqarorligini oshirish imkonini berdi.
Reka-Med Farm sifat bo‘yicha direktori Alyona Lavrenko Yuria-Pharm kompaniyasida 2010 yildan buyon faoliyat yuritadi.
“Har bir ishlab chiqarish jarayoniga sifat madaniyati singdirilishi juda muhim, u alohida bo‘lim tomonidan amalga oshiriladigan nazorat sifatida qabul qilinmasligi kerak”, — deydi u.
Korxonada yangi tizimni shakllantirish jarayonida Yuria-Pharm’da qo‘llaniladigan yondashuv va protseduralardan foydalanildi.
Asosiy jarayonlar, hujjatlar tuzilmasi va kodlash tizimi Ukraina modelidan olinib, zavod uskunalari va infratuzilmasining o‘ziga xos xususiyatlariga moslashtirildi.
Bu kelajakda korxonani guruhning yagona sifat tizimiga integratsiya qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, kompaniya amaldagi Yevropa talablariga yo‘naltirilgan holda ish olib bordi va bir vaqtning o‘zida O‘zbekiston qonunchiligining amaldagi me’yorlarini ham inobatga oldi.
“Ukrainadagi GMP standartlari Yevropa standartlari bilan to‘liq uyg‘unlashtirilgan va mamlakat tartibga solishdagi yangilanishlarni juda tez moslashtiradi. Hozir O‘zbekistonda ham GMP talablarining yangi tahririga o‘tish jarayoni ketmoqda. Farmatsevtika kompaniyalariga yangilangan standartlarga moslashish uchun taxminan bir yarim yil vaqt berilgan”, — deydi Alyona Lavrenko.
GMP — bu xalqaro standart bo‘lib, u farmatsevtika kompaniyasi ishlab chiqarish jarayonlarini, sifat nazoratini, hujjatlashtirishni, xodimlar faoliyatini va ishlab chiqarish muhitini qanday tashkil etishi kerakligini belgilaydi. Bu dori vositalarining barqaror, xavfsiz va kafolatlangan sifat bilan ishlab chiqarilishini ta’minlashga qaratilgan.
Ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish
Reka-Med Farm ishlab chiqarish bo‘yicha direktori Igor Litvinov Yuria-Pharm kompaniyasida talabalik yillaridan buyon faoliyat yuritadi: u texnologiya universitetida tahsil olayotgan paytida amaliyot uchun kompaniyaga kelgan, tizim ichida rivojlanib, sifat nazorati departamenti rahbari lavozimigacha yetgan, keyinchalik esa O‘zbekistonga ko‘chib o‘tgan.
Modernizatsiyaga tayyorgarlik 2025 yilning ilk oylarida boshlandi va jamoa oldida ishlab chiqarish hajmini oshirish hamda operatsion samaradorlikni kuchaytirish vazifalari turardi.
Igor Litvinovning aytishicha, yangilanishning asosiy yo‘nalishlaridan biri suv tayyorlash tizimi bo‘ldi — bu infuzion ishlab chiqarish uchun kritik ahamiyatga ega asos hisoblanadi.
Korxonada suv saqlash sig‘imlari kengaytirildi, zamonaviy ultrafiltratsiya tizimi joriy qilindi va uchastkaning umumiy quvvati oshirildi.
Shu bilan bir vaqtda eritmalar tayyorlash bo‘limi ham modernizatsiya qilindi: yangi reaktorlar, aralashtirish uchun blenderlar hamda texnologik bosqichlarda massa nazoratini yanada aniq ta’minlaydigan tenzometriya tizimi o‘rnatildi.
Bundan tashqari, toza xonalar, ventilyatsiya va konditsioner tizimlari yangilandi, yangi sterilizatsiya uskunalari o‘rnatildi hamda kartonaj mashinasi joriy etilib, qadoqlash oqimi qayta tashkil qilindi.
“Infuzion ishlab chiqarishni rekonstruksiya qilish rejalashtirilganidan ham kengroq ko‘lamga ega bo‘ldi va infratuzilma hamda ishlab chiqarish siklining asosiy elementlarini qamrab oldi: liniyalardan tashqari, biz muhandislik tizimlari, ventilyatsiya va binoning o‘zini ham to‘liq yangiladik”, — deya tushuntiradi Yuria-Pharm modernizatsiya bo‘yicha rahbari Artem Semyoxin.
Alohida e’tibor raqamlashtirish va jarayonlarni nazorat qilishga qaratildi. Ishlab chiqarish operatsiyalari texnologik parametrlarni qayd etuvchi va butun ishlab chiqarish jarayonini real vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi SCADA boshqaruv tizimiga birlashtirildi. Tizim ma’lumotlarni texnologik dosyelar va marshrut kartalari bilan solishtirib boradi.
Farmatsevtika sohasi uchun bu juda muhim: bunday tizim inson omili ta’sirini kamaytiradi va jarayonni yanada boshqariladigan hamda takrorlanuvchi qiladi.
“Har bir jarayon bo‘yicha uning qachon boshlanganini va yakunlanganini, qanday sharoitlarda o‘tganini hamda qanday ko‘rsatkichlar olinganini ko‘rish mumkin. Aslida ishlab chiqarish jarayonining o‘ziga xos “kardiogrammasi” shakllanadi”, — deydi Alyona Lavrenko.
Modernizatsiya ishlab chiqarish maydonchasining imkoniyatlariga ham bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Rejalashtirilgan quvvat taxminan 50% ga oshib, yiliga qariyb 13,5 million birlikni tashkil etdi.
Odamlar va ishlab chiqarish madaniyati
Farmatsevtikada modernizatsiya hech qachon faqat uskunalar bilan cheklanmaydi. Yangi ishlab chiqarish liniyalari, suv tayyorlash tizimlari yoki raqamli boshqaruv tizimlari faqat asos yaratadi, ammo barqaror sifat faqat kundalik ish madaniyati o‘zgargan joyda shakllanadi. Islom Qosimovning ta’kidlashicha, so‘nggi yillarning asosiy vazifalaridan biri aynan shu bo‘lgan.
Korxona Yuria-Pharm guruhiga qo‘shilgandan so‘ng, jamoa keskin kadrlarni almashtirishga emas, balki mavjud xodimlarni rivojlantirishga urg‘u berdi.
Zavodda GMP va Kaizen bo‘yicha tizimli o‘qitish yo‘lga qo‘yildi, jamoalar bilan muntazam ishlash boshlandi. Maqsad shundan iborat ediki, sifat alohida bo‘lim vazifasi sifatida emas, balki butun korxonaning umumiy javobgarligi sifatida qabul qilinishi kerak edi.
Sohada xatolik narxi juda yuqori bo‘lganligi sababli, bu yondashuv butun ishlab chiqarish modelining barqarorligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Reka-Med Farm HR direktori Kseniya Benkovskaya fikricha, odamlar bilan ishlashning asosida Yuria-Pharmning asosiy qadriyatlari yotadi — halollik, vijdonlilik va insonparvarlik.
“Bizning asosiy tamoyilimiz — insonga yumshoq munosabatda bo‘lish, muammoga esa qat’iy yondashish”, — deya ta’kidlaydi u.
Kompaniyada tan olinadiki, bitta tashkilot ichida turli madaniy modellarning birga yashashi mumkin: masalan, savdo bo‘limida muhit ko‘proq moslashuvchan va demokratik bo‘lsa, ishlab chiqarishda aniq jarayonlar, yo‘riqnomalar va intizom hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq umumiy mantiq yagona — madaniyat natijaga va shaxsiy javobgarlikka yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak.
Benkovskayaning ta’kidlashicha, farmatsevtikada mahsulot sifati odamlar bilan boshlanadi. Shu sababli HR tizimi faqat xodimlarni tanlash emas, balki ularni moslashtirish, o‘qitish, rivojlantirish va ushlab qolish jarayonlariga ham asoslanadi.
Bu, ayniqsa, mehnat bozorida kadrlar tanqisligi kuchaygan sharoitda muhim: kimyogarlar, mikrobiologlar, muhandislar va ishlab chiqarish menejerlarini topish tobora qiyinlashmoqda. Bunday vaziyatda kompaniyaning vazifasi — ular o‘sishi va uzoq muddat qolishi mumkin bo‘lgan muhit yaratishdir.
Asosiy yo‘nalishlardan biri xodimlarning og‘ishlar va xatolarga munosabatini o‘zgartirish bo‘ldi. Reka-Med Farmda muammolarni yashirmasdan, darhol qayd etish va ishga chiqarish amaliyoti bosqichma-bosqich joriy etildi.
Buning uchun muntazam yig‘ilishlar, fikr almashish, individual uchrashuvlar (one-to-one) va o‘qitish tizimi qo‘llanilmoqda. Natijada xodimlarning jarayonga jalb etilishi oshgan va ular sifat uchun mas’uliyatni ko‘proq o‘z zimmasiga olayotgani kuzatilmoqda.
Islom Qosimov so‘zlariga ko‘ra, eng sezilarli natijalardan biri — odamlarning o‘z roliga munosabatining o‘zgarishi bo‘ldi. Agar ilgari ayrim og‘ishlar ikkinchi darajali holat sifatida qabul qilingan bo‘lsa, bugun xodimlar ularga darhol e’tibor qaratib, muammo sifatida ko‘rib, tezkor bartaraf etmoqda.
Korxonada QR-kod tizimi joriy etilgan bo‘lib, u orqali har bir xodim tezda xato yoki nosozlik haqida xabar berishi mumkin. Keyin jazolash mantiqi emas, balki tahlil mantiqi ishga tushadi: jamoa sababni aniqlaydi, uni bartaraf etadi va qayta aloqa beradi.
Reka-Med Farm uchun bunday yondashuv asosiy tamoyildir. Xatolar bu yerda aybdorni izlash uchun emas, balki jarayonni — tashkiliy, texnik yoki o‘qitish jihatidan — yaxshilash zarurligini ko‘rsatuvchi signal sifatida qaraladi. Bu ayniqsa tayyor mahsulot bevosita xodimlar qo‘lidan o‘tadigan maydonlar uchun juda muhimdir.
“Biz operatsion yaxshilanishlarni ham qayd etib boramiz: ishlab chiqarishdagi vaziyatlarga javob berish vaqti bir necha soatdan 10–15 daqiqagacha qisqardi”, — deya ta’kidlaydi Yuria-Pharm modernizatsiya bo‘yicha rahbari Artem Semyoxin.
Alohida vazifa sifatida texnologiyalar transferini tezlashtirish va Yuria-Pharm standartlarini joriy etish uchun jalb qilingan ukrainalik mutaxassislarni integratsiya qilish belgilandi.
Kosimovning baholashicha, bu jarayon muvaffaqiyatli o‘tgan: jamoa tez moslashib, samarali ish aloqalarini yo‘lga qo‘ya olgan va yagona ishlab chiqarish tizimi sifatida harakat qila boshlagan.
Hozirda Reka-Med Farmda jami qariyb 300 nafar mutaxassis faoliyat yuritadi, ulardan 6 nafari Ukraina fuqarolaridir.
Reja va rivojlanish
Reka-Med Farm bosh direktori ta’kidlashicha, korxona sotib olinganidan beri Yuria-Pharm tomonidan kiritilgan investitsiyalar hajmi o‘nlab million dollarni tashkil etgan, jumladan Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) mablag‘lari hisobiga ham.
Ushbu mablag‘lar ishlab chiqarish liniyalarini yangilash va yangi texnologik yechimlarni joriy etishga yo‘naltirilgan.
Loyihada Yevropaning yirik moliyaviy institutining ishtiroki kompaniyaning yuqori boshqaruv standartlari, shaffoflik, majburiyatlarni bajarish qobiliyati hamda yanada qat’iy Yevropa qoidalari asosida ishlashga tayyorligiga bo‘lgan muhim ishonch signali sifatida baholanadi.
Artem Semyoxin so‘zlariga ko‘ra, rivojlanishning keyingi bosqichi yangi ishlab chiqarish yo‘nalishlarini ishga tushirish bo‘ladi: ampula liniyasi, paketlar liniyasi, Blow-Fill-Seal texnologiyasi asosida flakonlarga quyish hamda ofis va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish.
Alohida murakkab vazifa — plastik formatlarda ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish bo‘lib, bu hali kompaniyaning boshqa maydonlarida ham to‘liq amalga oshirilmagan yo‘nalish hisoblanadi.
Biroq hozirning o‘zidayoq infuzion uchastkaning rekonstruksiyasi shuni ko‘rsatmoqda: Reka-Med Farm uchun modernizatsiya bu faqat uskunalarni bosqichma-bosqich almashtirish emas, balki ishlab chiqarish muhitini izchil qayta qurishdir. Bu tizimda sifat, aniqlik va masshtablanuvchanlik jarayonlar arxitekturasining o‘ziga singdirilgan asosiy tamoyillar sifatida qaraladi, deya ta’kidlaydi Igor Litvinov.
GMP sertifikatini olgandan so‘ng Reka-Med Farm mahsulot eksportini boshladi. Birinchi bozor sifatida Tojikiston tanlandi. Allaqachon Tivortin preparati jo‘natilgan, Reosorbilact yetkazib berilishi esa tayyorlanmoqda.
Kosimovning so‘zlariga ko‘ra, eksport jarayonlari sezilarli darajada soddalashgan: bojxona bilan bog‘liq masalalar tezkor hal qilinmoqda, ishlab chiqaruvchilar esa davlat organlari tomonidan to‘liq qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Keyingi bosqichda mintaqaning boshqa davlatlari, jumladan Qozog‘iston va Markaziy Osiyo mamlakatlari ham ko‘rib chiqilmoqda.
“O’rta muddatli istiqbolda Yuria-Pharm o‘zining asosiy yetakchilik yo‘nalishlarini — texnologiyalarni rivojlantirish, kadrlar tayyorlash va qat’iy sifat nazoratini — davom ettiradi”, — deya qo‘shimcha qiladi Reka-Med Farm bosh direktori.
